Hội nghị Trung ương 3: Động lực mới cho phát triển từ bốn bước chuyển chiến lược

Phiên khai mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

Từ đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực vận hành của hệ thống chính trị đến kiến tạo mô hình tăng trưởng mới, quản trị thống nhất không gian phát triển và chủ động nâng cao sức chống chịu quốc gia, những nội dung được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm định hướng tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV không chỉ giải quyết những yêu cầu trước mắt mà còn xác lập những bước chuyển có tính chiến lược về xây dựng Đảng, quản trị quốc gia, phát triển kinh tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đây được xem là những trụ cột quan trọng nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, khơi thông nguồn lực và tạo sức bật mới cho sự phát triển của đất nước.

Xây nền tảng cho tăng trưởng bền vững
Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi ý 4 bước chuyển chiến lược, gồm: Nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của Đảng và bộ máy Nhà nước; Quản trị thống nhất không gian phát triển, phát huy hiệu quả nguồn lực quốc gia; Xác lập mô hình phát triển dựa vào năng suất, tri thức, công nghệ và con người; Chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu, khả năng thích ứng và bảo vệ vững chắc đất nước.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu rõ GDP 6 tháng đầu năm của cả nước tăng 8,18% là kết quả tích cực, nhưng mục tiêu tăng trưởng ít nhất 10% cả năm là nhiệm vụ rất thách thức.

Phải phấn đấu đạt mục tiêu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng 2 con số bền vững; bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, khơi thông đầu tư, xử lý dự án tồn đọng, củng cố năng lực doanh nghiệp, bảo đảm việc làm, thu nhập.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Thị An cho rằng đây là sự chỉ đạo đúng đắn và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tăng trưởng hai con số chỉ bền vững khi dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực, thay vì khai thác tài nguyên hay mở rộng vốn đầu tư như trước.

Những động lực cần ưu tiên là: khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và AI; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; phát triển khu vực kinh tế tư nhân và hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, cần tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, thủ tục và hạ tầng để các động lực mới thực sự phát huy hiệu quả.

Xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và AI phải thực sự chuyển hóa thành năng suất, bà Bùi Thị An cho rằng điều quan trọng nhất là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển.

Nhà nước cần hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận đổi mới và quản trị rủi ro; mở rộng cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox); tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; thúc đẩy liên kết Nhà nước-doanh nghiệp-viện nghiên cứu-trường đại học; có cơ chế đặt hàng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Quan trọng hơn cả là lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, bởi chỉ khi công nghệ giải quyết được các vấn đề của thực tiễn và nâng cao năng suất lao động thì mới tạo ra tăng trưởng bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Về hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau một năm triển khai, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng việc đánh giá mô hình chính quyền địa phương hai cấp qua các con số đầu mối, biên chế hay chi phí hành chính đã cắt giảm là chưa đầy đủ.

Những con số đó cần thiết, nhưng quan trọng hơn phải đo được chất lượng vận hành và giá trị thực tế mà mô hình mới đem lại.
Nêu ra một số tiêu chí của mô hình chính quyền địa phương hai cấp như: mức độ thông suốt của bộ máy; chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp; hiệu quả của phân cấp, phân quyền; chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp xã, phường, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn phân tích cần xem xét sự phù hợp giữa vị trí việc làm với trình độ, năng lực; khả năng xử lý công việc trên môi trường số; tinh thần phục vụ; tính chủ động và trách nhiệm cá nhân.

Những nơi quá tải phải được tăng cường nguồn lực, những vị trí bất hợp lý phải được kịp thời điều chỉnh.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)

Cuối cùng, phải đánh giá bằng kết quả phát triển và niềm tin xã hội: kinh tế địa phương có năng động hơn không, nguồn lực có được khơi thông không, an sinh xã hội có được bảo đảm tốt hơn không, người dân có cảm nhận rõ chính quyền gần mình hơn, hiểu mình hơn và phục vụ mình tốt hơn hay không.

“Có thể khái quát bằng những thước đo rất cụ thể: người dân đi ít cửa hơn, chờ đợi ít hơn; doanh nghiệp dự báo chính sách tốt hơn; địa phương giải quyết được nhiều vấn đề hơn; cán bộ chịu trách nhiệm rõ ràng hơn. Đó mới là hiệu quả thực chất,” ông Bùi Hoài Sơn khẳng định.

Đổi mới thực chất về năng lực và phương thức vận hành
Nghiên cứu kỹ nội dung bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng sau khi hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ “tinh gọn bộ máy” sang “nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền.”

Đây là bước chuyển rất quan trọng, từ cải cách về cấu trúc sang đổi mới thực chất về năng lực và phương thức vận hành của cả hệ thống chính trị.

Ông Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh tinh gọn bộ máy là điều kiện cần, nhưng không phải mục tiêu cuối cùng. Bộ máy có thể ít đầu mối hơn, ít tầng nấc hơn, nhưng nếu quá trình ra quyết định vẫn chậm, trách nhiệm chưa rõ, phối hợp còn thiếu đồng bộ, cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu thì hiệu quả cải cách sẽ chưa trọn vẹn.

Vì vậy, điều Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh chính là phải biến một cơ cấu tổ chức mới thành một năng lực hành động mới: Đảng lãnh đạo hiệu quả hơn, Nhà nước quản trị tốt hơn, bộ máy phản ứng nhanh hơn và nhân dân được phục vụ tốt hơn.

Vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy tinh gọn, giảm bộ phận trung gian, giúp Ủy ban Nhân dân xã chủ động hơn trong xử lý công việc. (Ảnh: Nguyễn Chinh/TTXVN)

Năng lực lãnh đạo, cầm quyền trong giai đoạn mới không chỉ thể hiện ở việc đề ra chủ trương đúng, mà còn ở khả năng dự báo, thể chế hóa, tổ chức thực hiện, kiểm tra và điều chỉnh chính sách kịp thời. Đó cũng là năng lực lựa chọn đúng những vấn đề trọng tâm, huy động được các nguồn lực xã hội, giải quyết hiệu quả những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn cho rằng bước chuyển này còn đặt ra yêu cầu đổi mới công tác cán bộ rất mạnh mẽ. Cán bộ không chỉ cần đúng về phẩm chất, mà phải đủ năng lực thực thi, dám chịu trách nhiệm, biết làm việc bằng dữ liệu, biết đối thoại với người dân và biết tạo ra kết quả cụ thể.

Không thể để tình trạng bộ máy đã tinh gọn nhưng công việc lại dồn lên, cán bộ quá tải, thủ tục kéo dài hoặc trách nhiệm bị đẩy qua lại. Nói cách khác, chúng ta đang chuyển từ câu hỏi “bộ máy được tổ chức như thế nào” sang câu hỏi quan trọng hơn: “bộ máy tạo ra giá trị gì cho đất nước và nhân dân.” Đây chính là thước đo sâu sắc nhất của cuộc cải cách.

Về yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý theo địa giới hành chính sang quản trị thống nhất không gian phát triển, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn khẳng định đây là một thay đổi rất căn bản về tư duy phát triển.

Trong thực tế, các dòng chảy kinh tế, dân cư, giao thông, môi trường, văn hóa, dữ liệu và chuỗi sản xuất không dừng lại ở ranh giới hành chính.

Nếu mỗi địa phương chỉ quy hoạch và phân bổ nguồn lực trong phạm vi của mình, rất dễ dẫn đến chia cắt không gian phát triển, đầu tư trùng lặp, cạnh tranh không lành mạnh và làm giảm hiệu quả chung của quốc gia.

Chuyển sang quản trị thống nhất không gian phát triển có nghĩa là nhìn đất nước như một chỉnh thể, trong đó các vùng, địa phương và đô thị được kết nối với nhau bằng hành lang kinh tế, hạ tầng giao thông, mạng lưới logistics, chuỗi cung ứng, hệ sinh thái đô thị-nông thôn và các không gian văn hóa, sinh thái chung.

Cách tiếp cận này trước hết sẽ làm thay đổi tư duy quy hoạch. Quy hoạch không thể chỉ dựa trên địa giới, mà phải dựa trên chức năng, lợi thế so sánh, khả năng liên kết và vai trò của từng địa phương trong tổng thể quốc gia.

Một tuyến giao thông, một lưu vực sông, một vùng di sản, một trung tâm công nghiệp hay một không gian du lịch phải được quản trị theo tính toàn vẹn của nó, thay vì bị chia thành nhiều phần riêng biệt.

Thứ hai, nguồn lực đầu tư sẽ được phân bổ hiệu quả hơn. Các địa phương không nhất thiết nơi nào cũng phải có sân bay, cảng biển, khu công nghiệp hay trung tâm hội nghị riêng.

Điều quan trọng là hình thành được mạng lưới phân công, bổ trợ lẫn nhau, tránh đầu tư dàn trải và tạo ra những công trình ít được khai thác.

Thứ ba, cách tiếp cận này sẽ thúc đẩy liên kết vùng thực chất hơn. Liên kết vùng phải trở thành một cơ chế quản trị có trách nhiệm, có nguồn lực, dữ liệu dùng chung và các dự án chung, chứ không chỉ dừng ở các chương trình ký kết hợp tác.

Tuy nhiên, quản trị thống nhất không có nghĩa là làm mờ bản sắc địa phương. Ngược lại, mỗi vùng văn hóa, mỗi cộng đồng và mỗi địa phương phải phát huy tốt nhất bản sắc, lợi thế và nguồn lực riêng của mình để đóng góp vào sức mạnh chung.

Thống nhất về tầm nhìn và kết nối nguồn lực, nhưng đa dạng trong bản sắc và mô hình phát triển, đó là tinh thần cần hướng tới.

Theo Nguyễn Cúc (TTXVN/Vietnam+)