Chuyển đổi năng lượng xanh - định hướng phát triển bền vững cho nhà máy nhiệt điện than

Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiệt điện than đã đóng vai trò nền tảng đối với hệ thống điện Việt Nam, bảo đảm nguồn điện ổn định cho phát triển công nghiệp, đô thị và tăng trưởng kinh tế. Với các trung tâm điện lực quy mô lớn tại miền Bắc, trong đó có Hải Phòng, điện than không chỉ là nguồn cung năng lượng mà còn là động lực cho phát triển chuỗi cung ứng, việc làm và hạ tầng địa phương.

Tuy nhiên, bối cảnh năng lượng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Các mục tiêu giảm phát thải, yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, cùng sự phát triển của các công nghệ nhiên liệu mới đang mở ra một giai đoạn chuyển đổi sâu rộng của ngành Điện. Việt Nam cũng đã xác lập lộ trình chuyển dịch năng lượng theo hướng giảm phát thải và hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Trong bối cảnh đó, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Hải Phòng xác định tầm nhìn phát triển dài hạn: duy trì vai trò bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong ngắn và trung hạn, đồng thời từng bước nghiên cứu và triển khai chuyển đổi nhiên liệu theo hướng xanh hơn dự kiến từ năm 2034 trở đi, phù hợp với điều kiện công nghệ, kinh tế và chính sách quốc gia.

Chuyển đổi – không phải thay thế đột ngột
Đối với một nhà máy nhiệt điện than công suất 1.200 MW, chuyển đổi năng lượng không đơn thuần là thay đổi loại nhiên liệu. Đó là quá trình tái cấu trúc toàn bộ chuỗi vận hành: từ hệ thống tiếp nhận nhiên liệu, công nghệ đốt, thiết bị môi trường, đào tạo nhân lực đến cơ chế thị trường điện.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các mô hình chuyển đổi hiệu quả đều thực hiện theo từng giai đoạn nhằm bảo đảm ba mục tiêu đồng thời: Duy trì độ tin cậy cung cấp điện; Giảm dần cường độ phát thải; Bảo đảm hiệu quả tài chính và tính cạnh tranh. Đây cũng là nguyên tắc mà Công ty định hướng áp dụng trong chiến lược chuyển đổi dự kiến sau năm 2034.

Từ than sang nhiên liệu phát thải thấp hơn
Theo Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Điều chỉnh quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kì 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, các nhà máy nhiệt điện than sau thời gian vận hành 20 năm sẽ được nghiên cứu chuyển đổi sang mô hình đốt kèm hoặc chuyển đổi sang nhiên liệu sinh khối và amoniac khi điều kiện cho phép; về dài hạn hướng tới giảm và tiến tới không sử dụng than cho phát điện. Với Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng, việc nghiên cứu chuyển đổi nhiên liệu dự kiến được xem xét từ năm 2034 khi các tổ máy số vận hành được 20 năm.

Trên cơ sở đó, Công ty đang xem xét các hướng tiếp cận chiến lược: Thứ nhất, đốt đồng nhiên liệu (co-firing) giữa than với sinh khối hoặc nhiên liệu có hàm lượng carbon thấp hơn để giảm phát thải mà vẫn tận dụng được hạ tầng hiện hữu; Thứ hai, nghiên cứu khả năng ứng dụng amoniac hoặc nhiên liệu không phát thải carbon theo lộ trình phù hợp với tiến bộ công nghệ và khả năng hình thành chuỗi cung ứng trong nước. Thứ ba, nâng cấp hiệu suất tổ máy và số hóa vận hành, giúp giảm tiêu hao nhiên liệu trên mỗi kWh điện phát ra. Thứ tư, đánh giá các giải pháp thu giữ và quản lý carbon (CCUS) khi điều kiện kinh tế và cơ chế hỗ trợ trở nên khả thi hơn. Việt Nam hiện cũng đang thúc đẩy nghiên cứu đánh giá tiềm năng các công nghệ năng lượng mới như hydrogen xanh, amoniac xanh và CCUS trong khuôn khổ chuyển đổi năng lượng công bằng.

Chuyển đổi xanh là trách nhiệm và cũng là cơ hội
Chuyển đổi năng lượng không có nghĩa phủ nhận vai trò lịch sử của nhiệt điện than. Ngược lại, đây là bước tiến tiếp theo để các nhà máy điện tiếp tục đóng góp cho tăng trưởng quốc gia trong một mô hình phát triển mới. Từ năm 2034, Công ty định hướng tiếp cận quá trình chuyển đổi với tinh thần thận trọng nhưng chủ động – giảm phát thải nhưng không đánh đổi an ninh năng lượng – đổi mới công nghệ nhưng bảo đảm hiệu quả đầu tư. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra điện năng, mà là xây dựng một mô hình phát triển năng lượng hiện đại hơn, sạch hơn và bền vững hơn cho thế hệ tiếp theo.

Xuân Tùng